Ontsnappen uit kasteel Colditz

Diep in Oost-Duitsland vinden we het stadje Colditz. Dit kleine stadje is vooral bekend omwille van zijn kasteel. Het originele Colditz-kasteel werd gebouwd in de 12de eeuw, en werd door de eeuwen heen verscheidene keren vernield door brand en plunderingen maar werd steeds opnieuw terug opgebouwd. In de 17de eeuw werd in het kasteel de administratieve zetel van de stad Colditz gevestigd en deed het tevens dienst als verblijfplaats voor jagers. In die periode begon men het kasteel nog verder uit te breiden met extra gebouwen en een tweede binnenplaats waardoor het nu beschikte over 700 kamers.

In de 19e eeuw werd het kasteel gebruikt als een werkhuis voor de armen, de zieken en gevangenen. Het diende daartoe van 1803 tot 1829, wanneer het werd overgenomen door een instelling in Zwickau. In 1829 kreeg het kasteel een nieuwe functie als ziekenhuis voor de "ongeneeslijk krankzinnigen" van Waldheim. In 1864 werd een extra ziekenhuisgebouw opgetrokken op de grond waar de stallen en werkateliers eerder gevestigd waren. Het bleef een instelling tot 1924.

Al bijna 100 jaar, 1829 tot 1924, was Colditz een sanatorium voorbehouden aan de rijken en de adel van Duitsland. Toen de nazi''s aan de macht kwam in 1933, maakten zij van het kasteel een politieke gevangenis voor de communisten, homoseksuelen, joden en andere "Untermenschen". Ons verhaal begint in 1939, Colditz Castle werd toen een krijgsgevangenenkamp: Oflag IV-C.

Colditz Castle
Colditz Castle in 1945 (Foto door US Military)

Colditz als krijgsgevangenenkamp

Colditz was gelegen in het midden van de driehoek gevormd door de drie grote steden Leipzig, Dresden en Chemnitz. Midden in het hart van het toenmalige Duitse Rijk en zeshonderd kilometer verwijdert van een grens die niet direct onder het naziregime stond. Ideaal gelegen om zijn nieuwe doel te dienen. De Duitsers waren van plan het kasteel te gebruiken als een krijgsgevangenenkamp voor "onverbeterlijke" geallieerde officieren die herhaaldelijk ontsnapt waren uit andere kampen.

De gevangenen vonden hun aankomst nogal verwarrend. Bij het uitstappen van de trein was er geen kamp te bespeuren. Ze marcheerden van het station door het dorp, een heuvel over en recht de binnenplaats op van een groot, mooi kasteel. De meesten onder hen dachten dat ze geëxecuteerd zouden worden.

Het kasteelcomplex zag er dan ook imposant uit. Het was gelegen op een hoge rotswand. Rond de buitenste binnenplaats waren de 200 Duitse soldaten gevestigd die het slot bewaakten en onderhielden. Langs de achterin gelegen binnenplaats werden de gevangenen ondergebracht. De buitenste binnenplaats had maar twee uitgangen, en elk van hen werd zwaar bewaakt. De ene was een brug over de gracht die leidde naar de stad, de andere kwam uit in het bos. Verder kwamen gebouwen aan de gevangenenzijde uit op een 30m hoge klif. Hoewel ontsnappen uit dit imposante kasteel onmogelijk leek, vatte een Duitse officier het samen als volgt... “met uitzondering van het zetten van tralies voor de ramen, is dit kasteel nooit uitgerust om mensen binnen te houden. Een ongeschiktere plek om gevangenen vast te houden zal waarschijnlijk nooit meer worden gekozen.” Net als bij soortgelijke structuren, was het kasteel een labyrint van tunnels, gangen en kamertjes, ideaal dus voor ‘stoute jongens’ die willen ontsnappen.

Colditz Castle map
Colditz Castle kaart (Toon grotere kaart)

Ontsnappingspogingen

De eerste succesvolle poging werd gedaan door een Fransman genaamd Le Ray. Zijn poging was vrij eenvoudig. Twee of drie keer per week werden de gevangenen ter ontspanning door een zigzag pad van prikkeldraad naar een grasveld geleid. Dit grasveld werd het park genoemd. Op de weg naar beneden passeerden ze langs een ongebruikt gebouw dat in aanbouw was. Op een van de wandelingen zag Le Ray zijn kans en glipte het gebouw binnen terwijl de bewakers hem niet zagen door de vele bochten in het pad. Als de kust terug veilig was kwam hij tevoorschijn en begon aan zijn 600km lange tocht naar de Zwitserse grens, die hij uiteindelijk wist te bereiken.

Een andere officier, die erg klein was, zag dat er vele matrassen uit het kasteel werden verwijderd om elders in een ziekenhuis te gebruiken. Hij liet zich in een matras naaien en werd door enkele Franse verplegers naar buiten gesmokkeld. Zijn vermomming was een Hitler-Jugend uniform. Door zijn jonge uiterlijk en goede kennis van het Duits geraakte hij heel ver. Hij kreeg zelfs een lift aangeboden door Duitse soldaten. Uiteindelijk dreef de honger hem het Amerikaanse consulaat in Wenen. Uit angst voor verlies van diplomatieke status (Amerika was toen nog neutraal), werd hij verraden en overgeleverd aan de Duitse autoriteiten die hem terug naar Colditz brachten.

De pogingen werden steeds gedurfder. Een andere Fransman, Lebrun, had heel wat tijd doorgebracht met lopen in het park om zijn beenspieren op te bouwen. Toen de juiste dag kwam, nam hij een aanloop, gebruikte de handen van zijn kameraad als katapult en sprong zo over de 3m hoge prikkeldraad. Terwijl hij de kogels ontweek wist hij nog over een 2m hoge muur te geraken. Hij stal een fiets en reed weg naar de Zwitserse grens. Twee weken later zou de Commandant van het kamp een brief ontvangen met het verzoek om zijn persoonlijke bezittingen terug te sturen.

Colditz Castle
Colditz Castle binnenplaats van de gevangenen.

In echte Britse stijl werd er ook een podium gebouwd om theater op te spelen. Verschillende stukken werden hier opgevoerd. Er werd met volle overtuiging geacteerd. Soldaten lieten zelfs hun haar groeien om vrouwelijke rollen te kunnen spelen. Sommigen kwamen zo echt over dat ze warden uitgenodigd om te dineren bij de Franse officieren. Het podium en de rekwisieten mochten enkel gebouwd worden als de gevangenen beloofden de gereedschappen niet te gebruiken voor ontsnappingspogingen. Niemand brak die belofte: ze maakten gewoon eigen gereedschappen. Onder het podium maakten ze een gat in de muur, dat bleek uit te komen in een afgesloten kamer. Ze forceerden het slot van de deur en zagen dat deze uitkwam op een gang in de Duitse zijde van het kasteel, vlakbij de uitgang. Na het toneelstuk kropen de acteurs door het gat, verkleedden zich als Duitse soldaten en liepen zo door de hoofdingang naar buiten.

Op en dag, onderweg naar het park, passeerden de Britse gevangen een vrouw die haar horloge liet vallen. De Britten met hun goede manieren raapten het horloge op en wouden het teruggeven. De Duitse bewakers vonden het maar raar dat de vrouw gewoon bleef doorlopen in plaats van haar horloge terug te halen. Bij nader onderzoek bleek het te gaan om een Franse officier die zich had verkleed al vrouw om zo te kunnen ontsnappen.

De meest riskante ontsnappingspoging is nooit in uitvoering gebracht omdat de oorlog ten einde was. Een Britse ingenieur ontwierp een 2-persoons zweefvliegtuig. De gevangenen bouweden het op de zolder van de kapel van het kasteel. Het was extreme licht en werd gemaakt met wat men voorhanden had: stukken van bedden, vloerpanelen, lakens en elektriciteitsdraad. Het project werd goed verborgen door valse wanden, uitkijkposten en zelfs een elektrisch alarmsysteem.

Colditz Castle glider
De enige bekende foto van het zweefvliegtuig (Foto door Lee Carson)

Colditz vandaag

Tegenwoordig is het kasteel eigendom van de staat Saksen. Zij staan in voor het onderhoud en zorgden ervoor dat een deel van de vroegere Kommandantur werd omgebouwd in een modern jeugdhotel. Andere delen het gebouw werden behouden zoals ze waren tijdens de oorlog. De rest van het kasteel wordt gerenoveerd en omgebouwd tot museum, waar je de verschillende ontsnappingspogingen kan herbeleven. Zoek alvast een verblijfplaats in de buurt, zo kan je een bezoek aan het kasteel combineren met een city-trip in het mooie Dresden, dat ook een rijke oorlogsgeschiedenis heeft.

Colditz Castle
Colditz Castle (Foto door DJHLvbSachsen)

Openingsuren van het kasteel
April - Oktober
Elke dag van 10.00u - 17.00u

November - Maart
Elke dag van 10.00u - 16.00u

24.12. - 26.12., 31.12., 01.01. gesloten

prijzen
Rondleiding door het kasteel 6,00 Euro
Kortingstarief 4,00 Euro (kinderen, studenten en gehandicapten)
Groepstarief 5,00 Euro per persoon
Kortingstarief groepen 3,00 Euro (kinderen, studenten en gehandicapten)
Familiekaart 12,00 Euro